Πώς να κατοχυρώσετε ένα λογότυπο: Οδηγός για μικρές επιχειρήσεις

Έχετε αφιερώσει αμέτρητες ώρες για να τελειοποιήσετε το λογότυπό σας – το χαρακτηριστικό σύμβολο που αποτυπώνει την ουσία του brand σας και σας ξεχωρίζει από τον ανταγωνισμό.

Όπως κάθε πολύτιμο επιχειρηματικό στοιχείο, το λογότυπό σας αξίζει προστασία εμπορικού σήματος. Κακόβουλοι τρίτοι μπορούν να το οικειοποιηθούν, με καταστροφικές συνέπειες για τη φήμη του brand σας και το ανταγωνιστικό σας πλεονέκτημα.

Ο όρος «εμπορικό σήμα» μπορεί να ακούγεται σαν βαριά νομική ορολογία, αλλά η κατοχύρωση του λογοτύπου σας δεν χρειάζεται να είναι τόσο περίπλοκη διαδικασία όσο ίσως φοβάστε. Ακολουθεί ένας οδηγός για το πώς μπορείτε να κατοχυρώσετε ένα εμπορικό σήμα, από τη διεξαγωγή διεξοδικής έρευνας έως την τελική διαδικασία υποβολής αίτησης.

Τι είναι το εμπορικό σήμα;

Το εμπορικό σήμα είναι μια μορφή προστασίας πνευματικής ιδιοκτησίας που παρέχει αποκλειστικά δικαιώματα σε διακριτικές λέξεις, φράσεις, σύμβολα, σχεδιαστικά στοιχεία ή συνδυασμούς αυτών. Χρησιμοποιείται για καταχώριση και διάκριση των προϊόντων ή υπηρεσιών μιας επιχείρησης από εκείνες των ανταγωνιστών της. Λειτουργεί ουσιαστικά ως ταυτότητα – λέει στους καταναλωτές «αυτό το προϊόν ή η υπηρεσία προέρχεται από αυτή τη συγκεκριμένη εταιρεία».

Χαρακτηριστικά παραδείγματα εμπορικών σημάτων περιλαμβάνουν:

• Επωνυμία: Apple, Nike, Starbucks, Disney, κλπ.
• Λογότυπο: το εμβληματικό «Ν» της Nike ή τα χρυσά τόξα των McDonald's.
• Σλόγκαν: το «Γιατί μας αξίζει» της L'Oréal ή το «Έχουμε τα κρέατα!» των Arby's.
• Ονομασία προϊόντος: iPhone, Whopper, Air Jordan κ.ά.
• Χαρακτηριστική συσκευασία: το σχήμα του γυάλινου μπουκαλιού της Coca-Cola ή το τριγωνικό κουτί της Toblerone.
• Ήχος: το τριπλό κουδούνισμα του NBC ή ο χαρακτηριστικός ήχος «τα-νταμ» του Netflix.
• Χρώμα: η συγκεκριμένη απόχρωση μπλε της Tiffany (Pantone 1837) ή το «Pullman brown» της UPS.

Όλα αυτά αποτελούν «σήματα». Όταν καταχωρείτε ένα εμπορικό σήμα, αυτό αποκτά νομική υπόσταση που απαγορεύει σε άλλους να χρησιμοποιούν παρόμοια σήματα που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σύγχυση στους καταναλωτές σχετικά με την προέλευση συγκεκριμένων προϊόντων ή υπηρεσιών.

Η προστασία αυτή ισχύει για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων ή υπηρεσιών για την οποία έχετε καταχωρίσει το σήμα («κλάσεις»), καθώς και εντός της χώρας που αναγνωρίζει τα δικαιώματα του σήματος. Αφορά κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για παράδειγμα, η Delta Air Lines και η Delta Faucet μπορούν να συνυπάρχουν στο πλαίσιο του αμερικανικού δικαίου εμπορικών σημάτων, διότι δραστηριοποιούνται σε εντελώς διαφορετικούς κλάδους και δεν είναι πιθανό να δημιουργήσουν σύγχυση στους καταναλωτές.

Εμπορικό σήμα vs. πνευματικά δικαιώματα

Για τα περισσότερα λογότυπα, η κατοχύρωση εμπορικού σήματος και η προστασία πνευματικών δικαιωμάτων εξυπηρετεί διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς σκοπούς:

• H κατοχύρωση εμπορικού σήματος προστατεύει το λογότυπό σας ως διακριτικό γνώρισμα προέλευσης, εμποδίζοντας τρίτους να χρησιμοποιούν παρόμοια σήματα που θα μπορούσαν να παραπλανήσουν τους καταναλωτές. Το Γραφείο Ευρεσιτεχνιών και Εμπορικών Σημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών (USPTO) επιβλέπει την καταχώριση εμπορικών σημάτων στις ΗΠΑ.

• Τα πνευματικά δικαιώματα μπορούν να προστατεύσουν ορισμένα καλλιτεχνικά και δημιουργικά στοιχεία του λογοτύπου σας ως πρωτότυπο έργο τέχνης, αποτρέποντας την αντιγραφή του σχεδίου ανεξάρτητα από τον σκοπό χρήσης. Στις ΗΠΑ, η καταχώριση πνευματικών δικαιωμάτων εποπτεύεται από το Γραφείο Πνευματικών Δικαιωμάτων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορείτε να προστατεύσετε ένα λογότυπο τόσο με εμπορικό σήμα όσο και με πνευματικά δικαιώματα. Για παράδειγμα, αν σχεδιάσετε μια μοναδική και περίτεχνη απεικόνιση δράκου για το λογότυπο της εταιρείας σας, το δίκαιο εμπορικών σημάτων εμποδίζει τους ανταγωνιστές να χρησιμοποιούν παρόμοιο σήμα δράκου για την πώληση παρόμοιων προϊόντων ενώ τα πνευματικά δικαιώματα εμποδίζουν οποιονδήποτε να αντιγράψει και να χρησιμοποιήσει το έργο σας για οποιονδήποτε σκοπό, ακόμα και σε πλαίσια άσχετα με την επιχείρησή σας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν προστατεύονται όλα τα λογότυπα από πνευματικά δικαιώματα. Η νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας θέτει ένα ελάχιστο όριο δημιουργικότητας και πρωτοτυπίας, το οποίο ορισμένα λογότυπα – λόγω απλότητας ή μινιμαλισμού – δεν πληρούν. Λογότυπα που περιλαμβάνουν γεωμετρικά σχήματα, κοινά σύμβολα (όπως σταυρός ή βέλος) ή τυπική τυπογραφία συχνά δεν ανταποκρίνονται σε αυτές τις προϋποθέσεις.

Οφέλη της καταχώρισης εμπορικού σήματος για λογότυπο

• Νομική προστασία και επιβολή δικαιωμάτων
• Γεωγραφική επέκταση
• Αξία brand και δημιουργία περιουσιακού στοιχείου
• Εμπιστοσύνη πελατών και επαγγελματική εικόνα
• Προστασία στο διαδίκτυο
• Αποφυγή ενός δαπανηρού rebranding

Ακολουθούν τα βασικά οφέλη της καταχώρισης εμπορικού σήματος για το λογότυπό σας:

Νομική προστασία και επιβολή δικαιωμάτων

Ένα καταχωρισμένο εμπορικό σήμα σας παρέχει το νομικό δικαίωμα να εμποδίσετε τρίτους να χρησιμοποιούν παρόμοια λογότυπα που θα μπορούσαν να παραπλανήσουν τους καταναλωτές στην αγορά σας. Αντί να βασίζεστε σε δικαιώματα εμπορικών σημάτων που προβλέπονται από το κοινό δίκαιο που είναι περιορισμένα και δυσκολότερα στην επιβολή τους, αποκτάτε σαφή τεκμηρίωση των δικαιωμάτων σας και τη δυνατότητα να προσφύγετε στα ομοσπονδιακά δικαστήρια για παραβίαση.

Γεωγραφική επέκταση

Ενώ τα μη καταχωρημένα εμπορικά σήματα σας προστατεύουν μόνο στην πολιτεία όπου δραστηριοποιήστε επαγγελματικά, η καταχώριση εμπορικού σήματος σας παρέχει δικαιώματα σε εθνικό επίπεδο στις ΗΠΑ. Αυτό είναι καθοριστικό αν σχεδιάζετε να επεκταθείτε πέρα από την τοπική αγορά ή να πουλάτε διαδικτυακά, καθώς αποτρέπει τρίτους από το να χρησιμοποιούν το λογότυπό σας σε περιοχές που σκοπεύετε να επεκταθείτε.

Η προστασία εμπορικού σήματος μπορεί επίσης να αποδειχθεί χρήσιμη σε διεθνές επίπεδο. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ είναι συμβαλλόμενο μέρος στο Πρωτόκολλο της Μαδρίτης, μια διεθνή συνθήκη που επιτρέπει στον κάτοχο εμπορικού σήματος να υποβάλει μία ενιαία αίτηση καταχώρησης του σήματός του σε άλλες χώρες.

Ωστόσο, η επιβολή των δικαιωμάτων εμπορικού σήματος ποικίλλει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Αν και τόσο η Κίνα όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση συμμετέχουν στο Πρωτόκολλο της Μαδρίτης, η επιβολή δικαιωμάτων για έναν αμερικανό κάτοχο εμπορικού σήματος είναι σαφώς ευκολότερη στην Ευρώπη από ό,τι στην Κίνα. Αν ζείτε σε χώρα όπου η επιβολή εμπορικών σημάτων είναι δύσκολη, αξίζει να συμβουλευτείτε έναν τοπικό νομικό εμπειρογνώμονα για τη στρατηγική που θα ακολουθήσετε.

Αξία brand και δημιουργία περιουσιακού στοιχείου

Ένα καταχωρημένο εμπορικό σήμα αποτελεί απτό επιχειρηματικό περιουσιακό στοιχείο που μπορείτε να αποτιμήσετε, να εκχωρήσετε, να πουλήσετε ή ακόμα και να χρησιμοποιήσετε ως εγγύηση για δάνεια. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα πολύτιμο αν ποτέ θελήσετε να δώσετε franchise, να πουλήσετε την επιχείρησή σας ή να αναζητήσετε επενδυτές. Πολλοί επενδυτές και υποψήφιοι αγοραστές αναζητούν ειδικά επιχειρήσεις με προστατευμένη πνευματική ιδιοκτησία.

Εμπιστοσύνη πελατών και επαγγελματική εικόνα

Το σύμβολο ® που συνοδεύει την ομοσπονδιακή καταχώριση αποπνέει αξιοπιστία και επαγγελματισμό στους πελάτες και τους συνεργάτες σας. Δείχνει ότι είστε μια σοβαρή επιχείρηση που επενδύει στην προστασία του brand της, εμπιστοσύνη των καταναλωτών και να σας διαφοροποιεί από λιγότερο καθιερωμένους ανταγωνιστές.

Προστασία στο διαδίκτυο

Ένα καταχωρισμένο εμπορικό σήμα προστατεύει το brand σας στο διαδίκτυο, διευκολύνοντας την επίλυση διαφορών σχετικά με domain names, επιτρέποντάς σας να αφαιρείτε παραποιημένα προϊόντα από πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου και ενισχύοντας τη θέση σας έναντι όσων καταλαμβάνουν χωρίς δικαίωμα τα social media handles σας.

Αποφυγή ενός δαπανηρού rebranding

Η έγκαιρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων σας μπορεί να αποτρέψει μια άλλη επιχείρηση από το να υιοθετήσει παρόμοιο λογότυπο. Έτσι γλιτώνετε από την επίπονη διαδικασία της αναγνωρισιμότητας brand που έχετε χτίσει με κόπο.

Πώς να κατοχυρώσετε ένα λογότυπο ως εμπορικό σήμα

• Διεξάγετε προκαταρκτική έρευνα
• Διεξάγετε διεξοδική έρευνα
• Προετοιμάστε την αίτησή σας
• Υποβάλετε την αίτηση
• Παρακολουθήστε την κατάσταση της αίτησης
• Απαντήστε σε Office Actions
• Δημοσιεύστε το σήμα
• Καταχωρήστε το σήμα
• Διατηρήστε την καταχώριση

1. Διεξάγετε προκαταρκτική έρευνα

Ξεκινήστε με μια βασική αναζήτηση στη και μια γενική αναζήτηση στο διαδίκτυο, για να διαπιστώσετε αν υπάρχουν παρόμοια λογότυπα στον κλάδο σας. Αναζητήστε τόσο πανομοιότυπα και παρόμοια σήματα προϊόντων και υπηρεσιών που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σύγχυση στους καταναλωτές, πριν επενδύσετε περισσότερο χρόνο και χρήμα στη διαδικασία καταχώρισης.

2. Διεξάγετε διεξοδική έρευνα

Εξετάστε το ενδεχόμενο να προσλάβετε δικηγόρο ή σύμβουλο πνευματικής ιδιοκτησίας για να διεξαγάγει πιο ολοκληρωμένη έρευνα. Αν και αυτό συνεπάγεται επιπλέον κόστος – συνήθως από 850 έως 1700 ευρώ – μπορεί να σας βοηθήσει να αποφύγετε λάθη που θα καθυστερούσαν ή θα ακύρωναν την αίτησή σας.

Αυτοί οι επαγγελματίες έχουν συχνά πρόσβαση σε εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων και ερευνητικά εργαλεία που μπορούν να αποκαλύψουν παρόμοια σήματα, συμπεριλαμβανομένων κρατικών καταχωρίσεων και χρήσεων βάσει του κοινού δικαίου, που μπορεί να μην είναι άμεσα προφανή. Μπορούν επίσης να σας βοηθήσουν να συντάξετε και να υποβάλετε την αίτησή σας και να σας βοηθήσουν να εντοπίσετε τις κατάλληλες κλάσεις για την καταχώριση του εμπορικού σας σήματος.

3. Προετοιμάστε την αίτηση

Για να συντάξετε την αίτησή σας στο USPTO, χρειάζεστε:

• Μια καθαρή εικόνα του προτεινόμενου σήματός σας
• Μια περιγραφή των προϊόντων ή των υπηρεσιών με τα οποία σχετίζεται το λογότυπο
• Την ημερομηνία που χρησιμοποιήσατε για πρώτη φορά το λογότυπο στο εμπόριο (ή την ημερομηνία που σκοπεύετε να ξεκινήσετε)
• Ένα τέλος κατάθεσης (330 ευρώ ανά κατηγορία προϊόντων και υπηρεσιών)

4. Υποβάλετε την αίτηση

Μπορείτε να υποβάλετε την αίτησή σας ηλεκτρονικά μέσω του Κέντρου Εμπορικών Σημάτων (Trademark Center) του USPTO με κόστος περίπου 320 – 330 ευρώ ανά κατηγορία.

5. Παρακολουθήστε την κατάσταση της αίτησης

Η αρχική εξέταση από το USPTO μπορεί να διαρκέσει έως έξι με οκτώ μήνες, γι' αυτό είναι χρήσιμο να ξεκινήσετε τη διαδικασία καταχώρισης πριν από την επίσημη έναρξη της επιχείρησής σας, εφόσον αυτό είναι εφικτό. Παρακολουθήστε την πορεία της αίτησής σας μέσω του συστήματος Trademark Status and Document Retrieval (TSDR).

6. Απαντήστε σε Office Actions

Το USPTO αναθέτει έναν εξεταστή – κυβερνητικό δικηγόρο – στην αίτησή σας, συνήθως εντός τριών μηνών από την υποβολή της αίτησης αλλα ο χρόνος μπορεί να ποικίλλει. Αν ο εξεταστής εντοπίσει προβλήματα, σας αποστέλλει ένα «Office Action», στο οποίο περιγράφει τα προβλήματα ή ζητά πρόσθετες πληροφορίες ή υλικό.

Έχετε τρεις μήνες για να απαντήσετε (με δυνατότητα παράτασης έξι μηνών με την ανάλογη επιβάρυνση). Συνηθισμένα ζητήματα περιλαμβάνουν τον κίνδυνο σύγχυσης με υφιστάμενα εμπορικά σήματα, απορρίψεις λόγω περιγραφικότητας και τεχνικά προβλήματα στην αίτηση.

7. Δημοσιεύστε το σήμα

Εάν εγκριθεί, αλλά πριν καταχωρηθεί επίσημα ως εμπορικό σήμα, το λογότυπό σας δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα Εμπορικών Σημάτων (Trademark Official Gazette) του USPTO – μια εβδομαδιαία δημοσίευση – για 30 ημέρες, επιτρέποντας σε τρίτους να το εξετάσουν και ενδεχομένως να υποβάλουν ένσταση. 

8. Καταχωρήστε το σήμα

Αν κανείς δεν αντιταχθεί στο εμπορικό σήμα του λογοτύπου σας μετά τη δημοσίευση, λαμβάνετε πιστοποιητικό καταχώρισης. Η διαδικασία καταχώρισης διαρκεί συνήθως μεταξύ 12 και 18 μηνών, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχουν εκδοθεί σημαντικά Office Actions.

9. Διατηρήστε την καταχώριση

Για να διατηρήσετε ενεργή την προστασία του εμπορικού σήματός σας, πρέπει να υποβάλετε έγγραφα συντήρησης μεταξύ του πέμπτου και έκτου έτους της καταχώρισής σας στη συνέχεια κάθε 10 χρόνια.